Πέμπτη, 19 Φεβρουαρίου 2015

Μάρα η Σταχτοπούτα

Mára Pepelı́fka

Adı́n čülä́k ı anná žaná so ımä́lı annó dóšterö ı zaválı ye so Mára.  Bubáykon ye hódıl da aré pa nı́vı̈ne, pak máykana ı dašterä́na so sedä́lı̈ f kóštono ı prö́lı̈ so kazá agnı́šteno.  Faf annók vakı̈́ta ye Mára reklála máycı yı:
- Ma, ı́štom da ı́dom na sedénko sas drúgı̈ne mómıčota.
- Ídıy, dóšterö - reklála ye máyka yı - yálnı̈s durgá da so razvalı́ sedénkana, tı̈ trä́bava da ızpredéš on kodelá.  Akú gı na ızpredéš, ya še stánom kráva.
- Da, ma, day kodeláta.
Zö́la ye Mára kodelána, atıšlála ye na sedénko ı cä́la véčera ye bórzala da gı ızpredé, alá ye ne mógala.  Stánala ye da sı varvı́ sas sekı́s vretená ı annó kódelo ne daprö́deno.  Fprä́la sı ye u täh ı pačúkala ye na vratána, alá agá da yı advórne máyka yı, čúla ye krávye glása.
- Múuu!
- Ótklüčıy, ma! - zafátılo ye da čúka mómıčeno, alá ye máyka yı ne mógala da atklǘčı, ótı ye stánala kráva.
Faf ınózek vakı̈́ta so ye vórnal bubáyko yı ad pazárene, ızpóknal ye vratána ı vläl ye uvótre.  Bubáykon so ye začúdıl, agá ye vı́del krávono, alá so ye ne sétıl kaná ye stánalo.
Nókolko vréme sétne so ye ažónıl ıkınȷ̇ı́.  Dašlála ye máštehana faf kóštono ı agá ye vı́dela Máro ad mráka da mráka da abısléžda krávono ı da ye glö́da, vazvrä́la ye ı reklála ye čülä́kune:
- Máhnıy ye ısózı krávo!  Na ı́štom ye faf kóštoso!
- Kadé da ye károm?
- Ódvedıy ye faf goróno ı óstavıy ye da ye ızedót valkovéne!
Pak atpréš Máro ye máštehana ızkupnı́la annók kupná kodelá, da gı predé.  Mára ye sö́nnala prı agnı́šteno ı, avé sı ye búla dáyma pepelı́va, prezaválı ye so Mára Pepelı́fka.
Márını̈yen bubáyko ye advél krávono faf goróno, advö́zal ye ı astávıl faf nay spúšanono ı mráčenono mä́sto.  Vórnal so ye ı dal ye fórtanomo Márı, pak tya ye skrı̈́la faf dulápene, kadéna ye máyka yı daržála drı́pı̈ne.
Faf annó vréme ye zatúnkal tópan: vrı́tsı da ı́dot na svádbo f čárckokne dvóra, ótı so ye zažónıl čárckı̈yen sı̈n.  Stánala ye máštehana, premenı́la so ye, atıšlála ye na svádbono, pak Mára ye astánala da pláče varhú dulápene, kadéna ye skrı̈́la fórtamono, ótı ye ne ımä́la kaná da nadéne.  Kákna ye plákala, čúla ye annók glása varhú tı̈́ye:
- Namóy plaká, dóšterö, alá ótvarıy dulápete!
Mára so ye razglä́la da vı́dı kutrı́ yı dúmı, alá ye ne vı́dela nı́kutroga.  Atvórıla ye dulápene ı zbórkala so ye.  Faf dulápene na fórtamovono mä́sto ye našlála altónıvı̈ drı́pı̈, sas altóna šı̈́tı̈ amenı́ye ı prótove báynıkı̈ sas skópı̈ kámene.  Premenı́la so ye Pepelı́fkana, ızgı̈́zdıla so ye, nadélana ye ı altónenı̈ne amenı́ye ı atıšlála ye ı tya na svádbono.  Agá ye vlä́la uvótre, gréynala ye kákta slónce.  Čárckı̈yen sı̈n ye astávıl godenı́cono sı, spräl ye svádbono ı fátıl so ye sas Máro da ıgró horó.  Igrálı so durgá da so smračı́ ı ólata ye Máro glö́dal.  Agá so ye mórknalo, Mára ye astávıla horóno ı ızbä́gala sı ye nah kóštono.  Kákna ye fı̈́rkala prez küprǘyeno, adı́nı̈yen amenı́ yı ye pánnal faf rä́kono.  Mára sı ye prehápala bórnı̈ne ı atıšlála sı ye.  Snö́la ye altónenı̈ne drı́pı̈, nadénala sı ye stárı̈ne ı sö́nnala ye prı agnı́šteno.
Máštehana agá so ye vórnala ad svádbono, zö́la ye da yı razkázava:
- Da vı́dıš, Máro, kakvó čúdno mómıče vı́dehme búgün f čárevoto kóšto.  Ad dóno da vórha faf altóna.  Čárckı̈yet sı̈n so fátı sas tı̈́ye na horó ı na púsna ye dur durgá da so smračı́.  Godenı́coto sı astávı zaradı́ tı̈́ye.
Faf drúgokne déne sabáhlayın ye čárčeno atıšlólo da puyı́ kónene faf rä́kono.  Kak so ye láhalo, kónen ye atıšlól akrıvós na ınazı́ mä́sto, kadéna ye pánnal Márı altónenı̈yen amenı́.  Navél so ye kónen da pıyé, alá go ye amenı́yen ableštä́l faf ačı́ne ı toy so ye pavórnal nadzát.  Paglä́lo ye čárčeno nadól, vı́delo ye amenı́yene, navélo so ye, ızvádılo go ye ad vadóno ı le ınagáne so ye sétılo, če ınazı́ amenı́ ye bı̈l altónenune mómıčotu.  Vórnalo so ye u täh ı kázalo ye bubáyku mu:
- Íštom da so óžanem nah mómıčeto, žóto fčéra nósešo ısózek altónena amenı́ye.
- Óžanıy so - advórnal mu ye čáren, - alá kak še go náydeme?
- Še parǘkame faf kóštoso vrıt mómıčotasa ad stranóso ı še mı premérıme amenı́yese, žókse náydah faf rä́kono.  Žómune so udı́sa na nagóno, to ye altónenoto mómıče.
Zbrálı̈ so so vrıt mómıčotana.  Mérıl go ye amenı́ye, mérıl go ye, na nı́čıyye nógo so ye ne udı́sal.
- Vrıt mómıčotata lı dóydaho? - papı̈́tal ye čáren.
- Vrıt, čárü, yálnı̈s Mára Pepelı́fka ye ne dašlála, ótı néma kaná da nadéne - advórnalı mu so tógavıne.
- Dókarı̈yte ye ı tı̈́ye! - dal ye émırä čáren.
Atkáralı ye so ı Máro.  Premérıla ye ı tya amenı́yene ı udı́sal so ye na tóynono nógo.
- Tya ye! - ızrǘkal so ye ódragostı čárckı̈yen sı̈n. - Náydah ye gǘȷ̇elka nay sétne.
- Našlól sı ye, alá tya nı́kuga néma da stáne tva žaná.
- Ótı? - papı̈́talo ye čárčeno.
- Ótı ye Mára Pepelı́fka.  Na móža annó fukarósko mómıče da stáne naslédnıca (mırazčı́yka) na mókse tróna.  Isazı́ mı ye vası̈yétet! - atsékal mu ye stárı̈yen čar.
Ačı́ne so so Márı Pepelı́fkoy navırı́lı̈ sólzı̈.  Čárčeno ye pamı́lavalo na glavóno ı reklólo ye:
- Namóy da tı ye kahór, pı́le, ya néma da to óstavem.
- Kaná mı̈́slıš da právıš? - papı̈́tal go ye čáren.
- Še da nábıyem ad dvórase.  Astávem tı trónate.
- Amá vı̈́ye še umréte ódglade! - ızrǘkal so ye čáren.
- Néma da umréme.  Rakı̈́se mı so zdrávı̈ ı Mára ye ı tya hubavá predáčka.
Fátıl ye Máro pad rakóno, nabı́l ye čárckı̈yen sı̈n ad dvórane ı dvomı́nana so sas Máro zafátılı húbava nóva žı̈vóta.




Αρχικός τίτλος: "Мара Пепеляшка"

Από το βιβλίο "ИМАЛО ЕДНО ВРЕМЕ - 101 БЪЛГАРСКИ НАРОДНИ ПРИКАЗКИ", Εκδοτικός οίκος "Хермес", Пловдив 1999, ISBN: 954-459-684-4, σελ. 117 - 119
http://hermesbooks.com


Απόδοση στα Πομακικά: Ριτβάν Καρα - Χότζα

Τετάρτη, 18 Φεβρουαρίου 2015

Η αρκούδα και η άσχημη κουβέντα

Mečkána ı lašána dúma

Adı́n darvár, kákna ye pamı́nal kazá annók spúšana bučkalı́va ı tóranıva gábra, čul ye nókana da šumı́.  Nanı́knal so ye po nah vótre ı kaná da vı́dı – annó mı́čko vólnesto méčko faf tóranyeno da so napı́na, da cı́ka ı da gardı́, pak na móža da sı ızléze.  Darváren ye parazpúšal ı aštı́sal mä́stono, pasö́gnal ye ı adkáčıl ye uplášanono meččı́nko, pamı́laval ye na glavóno ı púsnal ye da sı varvı́.  Pak starána mečká ye búla blı́ze da gábrane varhú annók kámenä.  Vı́dela ye sı́čkono, sasúrnala so ye ad kámenäne ı atıšlála ye na právo prı darvárene.  Agá ye vı́del toy, pagólnal sı ye yezı̈́kane ad úplaha, alá ye mečkána vdı́gnala préšneno hadı́lo, da go adpláša ı predúmıla ye sas ınsáncka glása:
- Namóy da to ye strah, nı́kakvo lóšo néma da tı stórem.  Ya to vı́deh kak pamógna meččı́nkoyte ı sétıh so če sı húbaf čülä́k ı velı́h da so póbratem sas tébe.  Íšteš lı?
- Kak da na ı́štom – advórnal ye darváren, - kutrı́ bä́ga ad ıtakvózne séstro kakvóto tébe!
Izprávıla so ye azám mečkána na zádnene nógı̈, raztvórıla ye préšnene hadılá ı apklǘčıla ye brátskı̈ darvárene.  Préftı tačılána ye darváren trä́bavalo da yı palǘbı mucúnono, alá agá ye fsúnal ustána, vdóhnala go ye tešká mırızmá ı toy so ye apö́nal nadzát.
- Kaná tı ye?  Ótı so apı́naš nadzát? - začúdena go ye papı̈́tala mečkána.
- Yátse na grózno tı bı́yet ustáta, na méččevıno - advórnal ye darváren.
Mečkóyne ye datö́žnalo ad ınózı dúmo, púsnala so ye na zemö́no, pamalčála ye málko ı reklála ye:
- Údrıy mo, brátu, faf tı̈láse sas kı̈láte na brádvoto!
Darváren so ye zbórkal.
- Kaná dúmıš tı̈ - reklól ye, - kadé so ye čúvalo ı vı́devalo brat da vdı́ga brádvo sestróyne!
- Údrıy mo! - ızgardä́la so ye grózne mečkána. - Ílı še to ópatkom!
Darváren ye ne mógal da stórı nı́kana.  Vdı́gnal ye brádvono ı udrı́l ye mečkóno.  Hı̈hı̈́rnala ye korf ad yaróno.  Mečkána, bez da paglé čülä́kane faf ačı́ne, abórnala so ye nadzát ı múšnala so ye faf spúšanono gábarye.  Zagubı́la so ye.
Pamınólı̈ so so godı́nı̈.  Darváren ye čósto hódıl pa goróno, alá ye nı́kade ne mógal da vı́dı séstro mu.  Annók déne kákna ye zbı́ral darvá, mečkána ye ızrı̈́pnala atpréš tóga.  Paznál ye čülä́kon ı tya go ye paznála, pazdravı́lı so so ı zaprıkázavalı sı so.  Ad láfa na láfa fprä́lı so da udrı́vanyeno sas brádvono.
- Ya vıš báre, brátu, kaná stána yaráta kadéta mo udrı́ ı sedı́ lı sı belä́got.
Darváren ye parazvı́l kózınono na tı̈láne yı, alá ye ne našlól nı́kakva belä́ga.
- Nı́kakva belä́ga ye ne vıdé! - reklól ye toy.
- Vı́dıš lı, brátu, yaráta so addávno yéšte ızgovı́ ı ya ye zabarávıh, alá lóšoto dúmo, žóto mı káza ıtagáne, néma da ye zábaravem dur durgá da úmrom.
Patránkala ye glavóno na bálno mečkána ı atıšlála sı ye.



Αρχικός τίτλος: "Мечката и лошата дума"

Από το βιβλίο "ИМАЛО ЕДНО ВРЕМЕ - 101 БЪЛГАРСКИ НАРОДНИ ПРИКАЗКИ", Εκδοτικός οίκος "Хермес", Пловдив 1999, ISBN: 954-459-684-4, σελ. 335 -337
http://hermesbooks.com


Απόδοση στα Πομακικά: Ριτβάν Καρα - Χότζα

Σημείωση: Και αυτό το παραμύθι "μοιάζει" να έχει αρκετές ομοιότητες με μια τοπική παραλλαγή (Mečkóyne dašterä́na).
 

Κυριακή, 15 Φεβρουαρίου 2015

Το αγοράκι, το σκυλάκι, το γατάκι και το βατραχάκι

Kópelčeno, kúčenceno, kótenceno ı žábınkana

Anná žaná sı ye ımä́la annó kópelče sas húbavo sórce.  Her sabáh, kugána ye kópelčeno tórnavalo za nah mečı́tene, máyka mu mu ye dávala pa annók metelı́čka ı zarı́čela go ye:
-  Zö́mıy, máyčın, ızózek fránka, za da sı kúpıš halčı́nko ad fı̈rı̈́nane.
Annók déne, kákna ye varvä́lo na pótene, kópelčeno ye vı́delo trı lóšı̈ détı da čúkot sas véyko annó mı́čko kúčence.
-  Ey – ızrǘkalo so ye kópelčeno – ótı čúkate kúčenceto?
- Tébe tı ye ne rábata.  Vórvıy sı faf pótete ı́lı še to atapanı́same ı tébe!
Kúčenceno ye grózne cı́kalo.  Kópelčeno so ye pak narǘkalo lóšomne détetom:
- Slúšı̈yte, akú mı dadéte kúčenceto, še vu dam annók fránka, da sı kúpıte halkó.  Razı̈́ lı ste?
Da – advórnalo ye annó ad lóšı̈ne détı -, day fránkate.
Dálo mı ye kópelčeno fránkane ı prıbrálo ye kúčenceno.  Faf ınózek déne ye ne yálo halkó.  Agá so ye vórnalo nah kóštono, máyka mu ye vı́dela kúčenceno, nagróčıla so ye, alá ye nı́kana ne reklála sı̈núne yı.
Faf drúgokne déne mu ye tya pak dála annók metelı́ka ı artósala go ye nah mečı́tene.  Pak ye srö́šnalo lóšı̈ne détı da móknot annó kótence.  Zavö́zalı̈ mu so na šı̈́yeno annók tö́ška kámenä ı pódılı̈ so da go mä́tot pústokne hayvánına faf rä́kono.  Kótenceno ye merúkalo katagá razplákano déte.  Smılı́l mu so ye kópelčotune hayvánınon ı narǘkalo so ye pak korávomne détetom:
- Stóynıyte, na metáyte go faf rä́koto!  Prédadıyte mı go za annók fránka.
Day fránkate! – reklólo ye nay gulä́mono lóšo déte ı padálo mu ye kótenceno.
Kópelčeno ye advö́zalo kótencune kámenäne ad šı̈́yeno, prıbrálo ye hayvánkane faf tarbı́nkono, atıšlólo ye na mečı́tene ı pak ye gladö́valo dur da akšám.  Agá sı ye atıšlólo u täh, máyka mu ye vı́dela kótenceno, yéšte po so ye nagróčıla, alá ye pak nı́kana ne reklála sı̈núne yı.
Na üčünȷ̇ǘno déne ye kóplečeno dálo fránkane za da adbránı ad parátıkı̈ne détı annó žábınko, žána ye ızlä́la ad glıbókokne vı́ra, bez da ye usétı máyka yı.  Agá so ye prıbrálo u täh akšámlayın ı púsnalo ye žábınkono na hasórane prı kúčenceno ı kótenceno, máyka mu ye bubótnala:
- Za kaná mı gı nósıš hayvánese faf kóštoso?  Kutrı́ še gı hránı?  Na vı́dıš lı kakvı̈́ fukarı̈́ sme!
- Namóy so fkı̈snavá, ma – advórnalo ye kópelčeno, - sä́ko hayvánın sı ye sas kı̈smétete.
- Da gı uvedéš ad kóštoso, na ı́štom gı! – razrǘkala so ye máyka mu.
- Da, ma, še gı úvedom, alá še da nábıyem ı ya sas to vannóš.
- Vórvıy kadéta ı́šteš! – ızrǘkala mu so ye fkı̈́snata máyka mu ı le paslét kópelčeno ye zaklǘčıla vratána.
Tórnalo ye kópelčeno faf annók gulä́ma póte ı kúčenceno, kótenceno ı žábınkana le paslét to.  Varvä́lı̈ so, varvä́lı̈ so, nablıžı̈́lı̈ so annó gulä́mo kasabó.  Sö́nnalı̈ so da pačı́nnot ı kópelčeno ye tö́ško vazdóhnalo.
- Kaná tı ye, báte? – papı̈́tala ye žábınkana.  – Ótı vazdı̈́šaš ıtı̈́y tö́ško?
- Kahór mı ye, ótı némame hlä́ba.  Kaná še právıme?
- Še sı ızkárame hlä́ba – advórnala mu ye žábınkana.
- Kak še ızkárame?
- Še tı kážom kak.  Ya ı́mom húbava glása ı še póyem, pak kúčenceso ı kótenceso še ıgrót.  Še šenı́me dečyása ı to še nu dávot pa nä́ko fránka, za da sı kupóvame hlä́ba.  Hátte da so premérıme!
Stánalı̈ so ı tórnalı̈ so.  Vlä́lı̈ so f kasabóno ı sprä́lı̈ so so faf mečı́tskokne heréme.  Žábınkana ye zafátıla da payé, pak kúčenceno ı kótenceno so so zapadmä́talı̈ le húbbe, dečyána so so zbórkalı̈ ı napólnılı̈ so kópelčotune šápkono parı̈́.  Kópelčeno sı ye ne kázavalo sarcúne, če sı so ımä́lı̈ parı̈́.  Za to sı ye kúpılo annó halkó, za žábınkono annó cä́lo kıbrı́tevo kutúyko múhı̈, za kúčenceno annó parčó mö́so, za kótenceno annó rı̈bı́nko.  Nayálı̈ so so húbbefce, ızlä́lı̈ so ızvón kasabóno ı prespálı̈ so faf annók kupná trä́vo.  Na ıkınȷ̇ı́no déne so atıšlı̈́lı̈ faf drúgo kasabó.  I ıtám sı so ızkáralı̈ hlä́ba sas pésne ı ıgránye.  Atıšlı̈́lı̈ so yéšte po duléče, mlógo selá ı kasabı̈́ so abıšlı̈́.  I mlógo déne ı godı́nı̈ so so pamınólı̈.  Žábınkonye ye glasón stánal yéšte po húbaf, kúčencune ye tı̈lón nadebelä́l, kótencune ye apáškana narástla ı kópelčotune pad nusáne ye padnı́knal mustáyk.
Faf annó vréme ye žábınkana reklála:
- Báte, patrö́sna mı so da abıhódem pa dünyóso ı da póyem.
- I kaná ı́šteš? – papı̈́talo ye kópelčeno.
- Íštom da sı so vórnom faf glıbókokne vı́ra prı mámo.  Zabalä́h so za tı̈́ye.
- I ya so zabalä́h za máyko – reklólo ye kópelčeno.  – Hátte da sı ı́deme nah dumá.
- Agá sı mo atkáraš prı mámo – reklála ye žábınkana, - še yı pánne yátse drágo ı še pasö́gne da to apkı̈́čı sas parı̈́.  Tı̈, bátko, parı̈́ na zımáy, am yı póıštıy srébarnono (gümǘšenono) kutúyko, žóno daržı̈́ pad yezı̈́kane.
Vórnalı so so nášıte drúmnıcı prez áynı póte, prez kadéna so pamınólı na hódenyeno.  Kugána so fprä́lı na glıbókokne vı́ra, žábınkana so ye razrǘkala:
- Máyko, vráštom so, ı́zlezıy da mo pasrö́šneš!
- Kadé so zagubı́, máyčıno pı́le? – papı̈́tala ye tya žábınkono sı ı tya ye ızkázala sı́čkono máycı yı.
- S kaná da tı plátem? – abórnala so ye starána žába kópelčotune za da go berekettı́sa.
- Nı́kana drúgo na ı́štom, yálnı̈s kutúykoto, žóto nósıš pad yezı̈́kate – reklólolo ye kópelčeno.
- Znoš tı̈ kaná da ı́šteš - reklála ye žábana.  – Ne sı fcérašnı̈y.  Zö́mıy ye.  Kugána tı prıträ́bava nä́ko, ótvarıy yı kapáčkate.  Azám še vı́dıš kaná še stáne.
Astávılo ye kópelčeno žábınkono vaz stárono žábo ı apö́nalo sı ye za nah kóštono, kadéna ye žı̈vála máyka mu.  Agá so ye ızprávılo na pragáne, máyka mu so ye zapátkala:
- Kólko sı, sı̈́ne, narástal!  Ímaš ı mustáyke.  Tı̈ sı stánal kópel za žónenye.
- Da, ma, dóyde vréme da so žónem.  Kugáta sı ıdä́šo nah ‘túzı, faf annó kasabó da nášoso sélo vı́deh annó mómıče – nalı́vašo vódo na vrısä́ne faf  altóneno stómno.  Nah tı̈́ye ı́štom da so óžanem.  Ídıy da mı ye paı́šteš za žóno.
- Kak da tı ye póıštom, sı̈́ne?  Tı̈ znoš lı kutró ye ınazı́ mómıče?  Če tya ye čárckata dašterä́, máyčın.
- I kaná ye azám agá ye čárckata dašterä́?  Nı̈́ye ne lı sme ınsán?
- Insán sme, alá sme fukarı̈́.
- Ídıy ye póıštıy tı̈ ‘sä ı še vı́dıme kaná še právıme.
Stánala ye máyka mu ı atıšlála ye f čárckokne dvóra.  Stárı̈yen čar ye zgläl ad dóno da vórha ı trópnal ye s nagóno:
- Za kaná sı dašlála? – papı̈́tal ye na pahrö́sano.
Žanána mu ye kázala za kaná ye atıšlála.
- Ya še ye dam dašterö́so za žóno – rǘknal ye čáren – ınózımu, žı̈́yen vdı́gne dvóra po gulä́ma ı po húbava ad mókse.  Inı̈́y da mu kážaš tvómune sı̈́nu.  Aprı́gı̈y sı ‘sä.
Atıšlála sı ye žanána u täh ı kázala ye sı̈núne yı kaná ye ı́skal stárı̈yen čar.
Agá ye ızslúšalo máyko mu kópelöno, dašlólo mu ye na umáne za kutúykono, žóno mu be dála žábana.  Izvádılo ye ad ȷ̇übö́no ı atvórılo ye kapáčkane – kólkoto adı́n nöht ye bul za gulä́m.   Le ınagáne ye ad kutúykono zöl da ızlı́za kadčók faf ténko ad pórvono ı za málko so ye yevı́l adı́n def (velıkán) kólkoto adı́n kavák za vısók.
- Kaná ı́šteš da stórem za tébe, kumandárü? – abórnal so ye ı reklól ye kópelötune.
- Íštom da mı vdı́gneš dvóra po gulä́ma ı po húbava ad čárckokne.
- Stóren ye – reklól mu ye défen ı bez da trúfı, vdı́gnal ye dvóra ne vı́devana, vısóka da nebóno.
Agá go ye vı́del dvórane stárı̈yen čar, prehápal sı ye bórnı̈ne, alá ye ne mógal da stórı nı́kana ı dal ye dašterö́no kópelötune za žóno.  Zažı̈válı so mládıne faf dvórane  ı málko vréme po sétne ye kópelöno reklólo žanóyne:
- Še da ı́zlezom málko da vı́dem kaná stánava pa dünyóso, pak tı̈ sédıy faf kóštoso ı čákı̈y mo durgá da so vórnom.
Izlä́lo ye kópelöno na gulä́ma póte ı zaslédılı̈ go so ı kúčenceno ı kótenceno.  Cä́la déne so varvä́lı.  Prı akšám so prıblıžı̈́lı̈ annó kasabó.  Kótenceno ye zafátılo da merúka:
- Báte, ye mı so ye.
- U ısä́ še náydeme yédıvo! – reklólo ye kópelöno ı bárnalo ye faf ȷ̇übö́no da ızvádı kutúykono. – Kadé mı ye kutúykata? – ızrǘkalo so ye uplášano.  – Ya som ye zabarávıl u dumá na palı́cono pad panı́cene.  Hátte da so vórneme da zö́meme magö́skono kutúyko.  Azám še varvı́me kadéta še varvı́me.
I vórnalı so so nadzát.  Alá kaná ye stánalo s kutúykono?  Žanána kákna ye prıvdı́gala, našlála ye kutúykono na palı́cono pad panı́cene.  Tya ye ne znála kakvá ye búla ınázı kutúyka ı farnı́la ye prez pénȷ̇eräne.  Kutúykana ye pánnala faf sredé sakákane ı nókutrı ye óhnal uvórtre faf tı̈́ye.
Inagáne so ye láhalo da pamı́na prez ‘tam adı́n palyaȷ̇ı́yın, čul ye óhnavanyeno, navél so ye, zöl ye kutúykono ı atvórıl ye kapáčkane yı.  Le ınagáne so ye yevı́l pak défen (velıkánon).
- Kaná ı́šteš da stórem za tébe, kumandárü? – abórnal so ye défen ı reklól ye palyaȷ̇ı́yınune.
- Íštom da zö́meš ısózek dvóra ı da go preneséš nannó sas móne ı žanóno, žána so nanı́če na pénȷ̇eräne, faf nay pústokne óstrova faf  denı́zene!
- Prenésen ye! – reklól ye défen ı grábnal ye dvórane ı prenél go ye.
Geč vakı̈́t akšámlayın kópelöno, kúčenceno ı kótenceno so fprä́lı̈ na mä́stono, kadéna ye bul tä́hnı̈yen dvor, alá ye ıtám ne ımä́lo nı́kana.  Kópelöno ye sö́nnalo na annók kámenä ı zö́lo ye da pláče ı́mbı̈nȷ̇e.
- Báte, ótı pláčeš? – papı̈́talo go ye kúčenceno.
- Za žanóto sı pláčem, za dvórate pláčem.  Eh, da mu so na náydešo, ótı da ye néma ‘sä kutúykoto mı!
- Namóy plaká, báte, nı̈́ye še tı ye daneséme – reklólo ye kótenceno ı sas kúčenceno so tórnalı̈ za nah denı́zene.  Agá so atıšlı̈́ na kray denı́zene, razglä́lı̈ so so húbbe ı uvárdılı̈ so pústokne óstrova sas dvórane.  Pakáčılo so ye azám kótenceno kúčencune na garbáne ı preplı̈́lı̈ so da óstrovane.  Agá so vlä́lı̈ faf dvórane, kótenceno so ye pakáčılo na tavánane ı zafı́rılo ye múškı̈ne.  Anná gulä́ma stará mušká so ye ızprávıla atpréš kótenceno ı papı̈́tala go ye:
- Ótı mı fı́rıš múškı̈te?
- Ótı mı ye fkı̈́snato na tvóso seybı́ye.
- Kaná tı ye právıl?
- Zö bátevoto kutúyko.  Kadé ye ‘sä tváta seybı́ye?
- Spı.
- Kutúykata kadé ye?
- Tya ye skrı̈́ta faf nusáne mu.  Akú tı trä́bava kutúykana, ya še tı ye dónesom, alá še mı so ftásaš napréš ótı še astávıš na raháte múškı̈se.
- Ftásavom so! – reklólo ye kótenceno.
Starána mušká ye azám atıšlála faf mutfákane, apıpérıvıla sı ye apáškono sas červéna pıpére ı fmóknala so ye faf hadayóno, kadéna ye spal palyaȷ̇ı́yen.  Usúlanka so ye presúrnala vaz yurgánane ı vavrä́la ye apáškono palyaȷ̇ı́yınune faf nusáne.  Ad červénokne pıpére so ye palyaȷ̇ı́yen kı́hnal huzlı̈́ ı ızfarnı́l ye kutúykono ad nusáne.  Muškána ye hápnala faf ustána ı annéla ye kótencune.
- Na tı kutúykoso - reklála ye muškána, - ónnesıy ye bátü tı, da na pláče.
Kótenceno ye reklólo:
- Berekä́tversı̈n! – Razmáhalo ye hadılcána ı ızrı̈́pnalo ye na prústane, kadéna go ye čákalo kúčenceno, ı tórnalı̈ so da sı so vráštot.
Pak so ye kótenceno pakáčılo kúčencune na garbáne ı zö́lı̈ so da plı̈́yet faf denı́zene.  Pa sredé denı́zene ye kúčenceno rekló kótencune:
- Day kutúykoto móne, ya ı́štom da ye nósem!
- Na stánava! – advórnalo ye kótenceno.
- Ótı?
- Ótı ye staráta mušká móne dáde.
Bre ne ya še ye nósem, bre ne tı̈, dvéne drugárčeta so so skáralı̈.  Zagarvúlılı̈ so so faf vadóno ı kótenceno ye ızpustı́lo kutúykno.  Zaplä́čkalo ye sas hadılcána ı rǘknalo ye:
- Sprey so!
- Kaná ye? – papı̈́talo ye kúčenceno.
- Izpustı́h kutúykoto faf denı́zese.
- Isä́ tı ye zarı̈́t pepelót.
Izplı̈́lı̈ so dvéne drugárčeta na kray denı́zene, klö́knalı̈ so prı annók kámenä ı zaglö́dalı̈ so denı́zene začúdenı̈.
Faf ınózek saháte so ye zayevı́l adı́n rı̈bárın.  Razpö́nal ye dı́htıno, métnal go ye faf denı́zene ı za málko go ye ızkáral na peskáne ı áhnal ye: faf dı́htıno so ye fátıla anná gulä́ma rı̈bá.
Rı̈bárınon ye razprál rı̈bóno, farnı́l ye vótrešnı̈ne rábatı̈ na peskáne, métnal ye rı̈bóno faf čántono ı atıšlól sı ye.
Kótenceno ye zö́lo da so ablı́zava.
- Yála báre da kósneme rı̈́bovo yátce.
Navélı̈ so so dvéne drugárčeta ı zafátılı̈ so da yedót.  Kúčenceno ye ahlópalo palavı́nı̈ne kormı́nı̈, alá so ye zadávılo ı zö́lo ye da vı̈́ye.
- Óhleley, nókana mı so fkáčı faf górloso!
- Ótvarıy ustáta! – reklólo mu ye kótenceno.
Kúčenceno ye zı́nnalo ustána, kótenceno ye fkáralo nažı̈́nkono faf górlono ı... kaná, vı́kate, ótı ye ızvádılo?  Izvádılo ye magö́skoto kutúyko.  Gulä́mana rı̈bä́, žóno ye fátıl rı̈báren, ye búla pagólnala.
Yátse mı ye pánnalo drágo dvémne drugárčetom, agá sı so našlı̈́ kutúykono, ı stı́snalı̈ so so da ye annesót kópelötune.  Našlı̈́lı̈ go so da sı sedı́ na kámenäne ı da sı pláče yéšte.
- Báte, stı́ga plaká, nósem tı kutúykoto! – ızrǘkalo so ye kótenceno ı padálo mu ye kutúykono.
Kópelöno sı ye asúkalo ačı́ne ı atvórılo ye kapáčkane na kutúykono.  Le ınagáne so ye yevı́l défen.
- Kaná ı́šteš da stórem za tébe, kumandárü? – papı̈́tal ye défen.
- Íštom da mı daneséš dvórane, žanóno ı kradı́čene!
I – hop - dvóron sı ye pak atıšlól na mä́sto.  Kópelöno ye vlä́lo uvótre ı zafátılo ye da traptı́, razbudı́lo ye kradı́čene ad glıbókokne sóna, zalepı́lo mu ye annó plısnı́co ı rǘknalo ye:
- Na drúzıš da na kradéš čúzdı̈ dvórove, zére še récěm défüse da tı razméstı kókalyeto.  Nabı́vı̈y so ‘sä at ‘túzı.
Palyaȷ̇ı́yen sı ye grábnal šápkono ı pabégnal ye.  Kópelöno sas žanóno so astánalı̈ faf dvórane, kótenceno na tavánane ı kúčenceno na prústane.  Her akšám ye žábınkana ızlı́zala ad glıbókokne vı́ra ı pä́la mı ye pésne, durgá vrı́tsı da zaspö́t.



Αρχικός τίτλος: "Момчето, кученцето, котенцето и жабчето"
Από το βιβλίο "ИМАЛО ЕДНО ВРЕМЕ - 101 БЪЛГАРСКИ НАРОДНИ ПРИКАЗКИ", Εκδοτικός οίκος "Хермес", Пловдив 1999, ISBN: 954-459-684-4, σελ. 165 - 171
http://hermesbooks.com


Απόδοση στα Πομακικά: Ριτβάν Καρα - Χότζα


Σημείωση: Το συγκεκριμένο παραμύθι μοιάζει πάρα πολύ με μια ντόπια παραλλαγή (Bä́lı̈ smókvı̈ ı čórnı̈ smókvı̈) που έχουν καταγράψει μαθητές του Γυμνασίου Σμίνθης και δημοσιεύει η φιλόλογος Δ. Κατάκη στο βιβλίο της με τίτλο "Ο παππούς και η γιαγιά είπαν...".

Παρασκευή, 13 Φεβρουαρίου 2015

PomLex Editor – Από την προφορική παράδοση στην ψηφιακή πραγματικότητα

Σε προηγούμενη ανάρτησή μου είχα υποσχεθεί ( το έχω αυτό το «ελάττωμα» και τις υποσχέσεις μου συνήθως δεν τις ξεχνώ έτσι εύκολα ) να παρουσιάσω μια δοκιμαστική έκδοση ενός απλούστατου επεξεργαστή κειμένου με δυνατότητα ορθογραφικού ελέγχου σε απλό πομακικό κείμενο και αυτό θα επιχειρήσω να κάνω εν συντομία σ’ αυτή τη δημοσίεση.

Βασικά πρόκειται για μια 32-μπιτη desktop εφαρμογή για Windows, η οποία μπορεί να τρέξει ως τέτοια και σε 64-μπιτο περιβάλλον (την 64-μπιτη αρχιτεκτονική πολλοί ειδήμονες δεν τη θεωρούν και πανάκεια για όλες τις εφαρμογές).


Ο πυρήνας της αποτελείται από  το γνωστό Scintilla ( ένα δωρεάν open source λογισμικό για την επεξεργασία πηγαίου κώδικα που απευθύνεται σε και χρησιμοποιείται από προγραμματιστές κυρίως ), το οποίο εσωτερικά χρησιμοποιεί κωδικοποιήση UTF-8, ενώ το «περίβλημα» MFC (wrapper) βασίζεται σε μια αντίστοιχη προσαρμογή - μεταφορά του για περιβάλλον Windows.  Κάποια μοναδικά χαρακτηριστικά του δε ήταν και τα κριτήρια αυτά που συνέτειναν στην επιλογή του ( Όσο κι αν παιδεύτηκα με τα στοιχεία ελέγχου CEdit και CRichEditCtrl της Microsoft ήταν αδύνατη η επίτευξη του επιθυμητού αποτελέσματος ).


Μιλάμε, βεβαίως, για μια «πειραγμένη» έκδοση του Scintilla, καθώς η πρωτότυπη όχι μόνο τα Πομακικά, αλλά ούτε και τα Ελληνικά δεν υποστήριζε καλά καλά.  Γενικά ήταν «εχθρική» σε οτιδήποτε πέραν του συνόλου χαρακτήρων ASCII και αυτό δημιουργούσε διάφορα προβλήματα.  Έπρεπε επομένως να ανασκουμπωθώ και να εντοπίσω τα σημεία – κλειδιά για να μπρέσω να κάνω τα «μαγικά» μου.  Αυτή είναι η «ομορφιά» του λογισμικού ανοιχτού κώδικα.  Δεν δικαιούμαι, δυστυχώς, να σας δείξω κάποια από τα «μαγικά» αυτά  «κόλπα», γιατί το απαγορεύει η άδεια χρήσης του λογισμικού.


Οποιοδήποτε λογισμικό επεξεργασίας κειμένου, τώρα, για να μπορεί να κάνει ακόμα και στοιχειώδη ορθογραφικό έλεγχο χρειάζεται ένα κατάλληλο λεξικό απ’ όπου μπορεί να αντλεί και να επεξεργάζεται τις διάφορες πληροφορίες.  Ένα τέτοιο λεξικό μπορεί να είναι από μια απλή λίστα λέξεων σε μορφή κειμένου έως και πολύ σύνθετες και πολύπλοκες δομές δεδομένων, όπως αυτή ενός ternary dag, για την οποία δεν χρειάζεται να γράψω κάτι παραπάνω απ’ αυτά που έχω γράψει ήδη.


Επειδή όμως η σύνταξη ενός  καλού και αξιόπιστου λεξικού με αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες  τύπους λέξεων (με το ενδεχόμενο ο αριθμός αυτός να υπερβεί ακόμα και το ένα εκατομμύριο – ο ακριβής προσδιορισμός σ’ αυτή τη φάση είναι αδύνατος), με τη φιλοδοξία, μάλιστα, σ’ αυτό να ενσωματωθεί το σύνολο των γραμματικών πληροφοριών για τη δυνατότητα και γραμματικού ελέγχου στο μέλλον,  απαιτεί αρκετό χρόνο και απίστευτες υπερβάσεις, θεώρησα ότι το τεστάρισμα της εφαρμογής θα μπορούσε να γίνει και με άλλη γλώσσα, όπως π.χ. η Ελληνική.


Για να τεθεί σε εφαρμογή το σχέδιο, αυτό που χρειαζόταν ήταν μια αρκετά πλούσια και αξιόπιστη λίστα ελληνικών λέξεων.  Έπρεπε να βγω, λοιπόν, στη γύρα προς αναζήτηση μιας τέτοιας λίστας.  Αυτή τη φορά στάθηκα πιο τυχερός.  Με μια ολιγόλεπτη περιήγηση στο διαδίκτυο έπεσα πάνω στο ελληνικό λεξικό του OpenOffice που έχουν κατασκευάσει άνθρωποι του  Πανεπιστημίου Πατρών και το οποίο περιλαμβάνει περί τις 600.000 τύπους λέξεων.  Πολύ αξιόλογη προσπάθεια, παρά τις ελλείψεις.  Από τη στιγμή που είχε βρεθεί η λίστα με τις λέξεις, ήταν ζήτημα μερικών κλικ για να μετατραπεί στην επιθυμητή μορφή, έναν Κατευθυνόμενο Ακυκλικό Γράφο ( Directed Acyclic Graph ), και να μπορεί να «συνεργαστεί» με την εφαρμογή μας.


Το δεύτερο στοιχείο που χρειαζόταν ήταν οι κώδικες (οδηγίες) συλλαβισμού της Ελληνικής.  Ένα τέτοιο αρχείο παρέχει, επίσης , η παραπάνω ιστοσελίδα του Πανεπιστημίου Πατρών.  Το αποτέλεσμα όμως που παράγει, έτσι όπως το είδα στην οθόνη του υπολογιστή, δεν μου άρεσε ιδιαίτερα.  Οπότε αποφάσισα να δημιουργήσω πρόχειρα ένα δικό μου αρχείο με οδηγίες συλλαβισμού, όπως τις θυμάμαι από τα μαθητικά μου χρόνια, με αρκετές ελλείψεις.  Έτσι κι αλλιώς είναι για δοκιμαστική χρήση μόνο.  Το αρχείο είναι σε απλή μορφή κειμένου και μπορεί κανείς να το κάνει ό,τι θέλει.


Ένα τρίτο και τελευταίο στοιχείο απαραίτητο για την επίδειξη ήταν οι οδηγίες ταξινόμησης.  Εδώ όμως τα πράγματα σε ό,τι αφορά την Ελληνική ήταν αρκετά εύκολα, καθώς η βιβλιοθήκη ICU είναι αρκετά «έξυπνη» ώστε να χρησιμοποιεί τις προεπιλεγμένες τοπικές ρυθμίσεις του υπολογιστή για να δώσει το επιθυμητό αποτέλεσμα.


Με την εξασφάλιση των τριών αυτών στοιχείων η εφαρμογή είναι στη διάθεση πλέον του καθενός για να τη δοκιμάσει και να την αξιολογήσει.


Το παρόν λεξικό βέβαια δεν περιλαμβάνει γραμματικές πληροφορίες παρά μόνο τύπους λέξεων.  Είναι πάρα πολλή δουλειά για να κάτσω να αντιστοιχίσω τις γραμματικές κατηγορίες σε όλο αυτό το υλικό (αυτό κάνω ήδη με τα Πομακικά).  Προγραμματιστικά λίγα πράγματα θα μπορούσαν να γίνουν, καθώς πολλές φορές ένας τύπος μπορεί να αντιστοιχεί σε περισσότερες από μια κατηγορίες και οι καταλήξεις από μόνες τους δεν βοηθούν ιδιαίτερα. 


Κάποια μικροζητήματα σε ό,τι αφορά τη χρήση της εφαρμογής με τα Ελληνικά δεν έχουν επιλυθεί ακόμα.  Εκτός αυτού όμως και η ύπαρξη κάποιων δυσλειτουργιών (bugs) δεν αποκλείεται.  Αυτό το νόημα έχει, εξάλλου, μια δοκιμαστική έκδοση του όποιου λογισμικού και το τεστάρισμά του.


Παρακάτω ακολουθούν κάποιες εικόνες για να πάρετε μια πρώτη γεύση προτού αποφασίσετε να κατεβάσετε την εφαρμογή στον υπολογιστή σας.


Οι όποιες παρατηρήσεις και υποδείξεις θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμες για τη βελτίωση της εφαρμογής.  Μη διστάσετε να κάνετε ερωτήσεις.



Το κεντρικό παράθυρο της εφαρμογής ( MFC Single Document Document / View architecture )

Παράθυρο διαλόγου ορθογραφικού ελέγχου



Παράθυρο διαλόγου με τις επιλογές εύρεσης / αντικατάστασης κειμένου


Παράθυρο διαλόγου με τις επιλογές συλλαβισμού


Παράθυρο διαλόγου με κάποιες πληροφορίες για το κείμενο


Παράθυρο διαλόγου ρυθμίσεων


Επιλογές χρωμάτων διαφόρων στοιχείων - λειτουργιών


Υπόδειξη – υπογράμμιση ορθογραφικών λαθών


Λειτουργίες επεξεργασίας – διόρθωσης με το δεξί κλικ


Λειτουργία αύξουσας – φθίνουσας ταξινόμησης


Δυνατότητα εκτύπωσης

Η εφαρμογή για να τρέξει χρειάζεται κάποιες βιβλιοθήκες (αρχεία .dll) της Microsoft.  Σε περίπτωση που αυτές δεν υπάρχουν εγκατεστημένες στον υπολογιστή σας, το λειτουργικό σας θα σας "ενημερώσει" για το τί ακριβώς χρειάζεται.  Αν χρειαστεί να τις κατεβάσετε από το internet, αυτές μπορούν να τοποθετητούν (με απλή αντιγραφή) στον υπολογιστή σας ως εξής: α) στον ίδιο φάκελο που έχετε αντιγράψει την εφαρμογή PomLex (εφ' όσον δεν θα τις χρειαστούν και άλλες εφαρμογές) β) στον φάκελο συστήματος του λειτουργικού (αυτός συνήθως είναι ο "System32" σε 32-bit λειτουργικό) και γ) οπουδήποτε στο σκληρό δίσκο, εφ' όσον έχει οριστεί η διαδρομή τους στη μεταβλητή συστήματος "Path".

Την εφαρμογή μπορείτε να την κατεβάσετε από εδώ
MD5 Checksum: 82bb8048ca69bc921210279f6f9583ad

Σας εύχομαι καλές δοκιμές

Ριτβάν